{"id":149,"date":"2011-12-27T08:45:00","date_gmt":"2011-12-27T08:45:00","guid":{"rendered":"https:\/\/selahattingezer.com.tr\/?p=149"},"modified":"2025-06-08T14:46:57","modified_gmt":"2025-06-08T14:46:57","slug":"popper-ve-gelecek-mutlu-yarinlarin-iflasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/2011\/12\/27\/popper-ve-gelecek-mutlu-yarinlarin-iflasi\/","title":{"rendered":"POPPER VE GELECEK MUTLU YARINLARIN \u0130FLASI"},"content":{"rendered":"\n

\u2018Yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n \u015fu son \u00e7eyre\u011finde ya\u015fanan her \u015fey, bizim ne kadar ba\u015far\u0131s\u0131z, k\u00f6r ve korkak oldu\u011fumuzun bir kan\u0131t\u0131d\u0131r. Bu olaylar bize, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u00fczy\u0131l\u0131n bize \u00f6\u011frettiklerini \u00f6\u011frenmemizdeki isteksizli\u011fimizi g\u00f6steriyor; biz sava\u015f\u0131, sava\u015fla \u00f6nledik. Evet, tarihselcili\u011fe kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorum. Zira, tarih ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r ve \u00f6ncede kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bundan sonra olacaklar\u0131 tahmin etmek ve baz\u0131 \u015feyleri bir kahin edas\u0131yla de\u011fi\u015ftirmek imkans\u0131zd\u0131r. Yapabilece\u011fimiz en iyi \u015fey ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z zamanda olabilecek en iyi \u015feyleri yapmak ve her \u015feyin daha iyi olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r.’\u00a0\u00a0 [Karl Popper]<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dostoyevski\u2019den sonra neden roman yaz\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 yerinden oynatabilecek yada d\u00fcnyay\u0131 \u015fekillendirmeye muktedir teorilerin art\u0131k neden b\u0131rak\u0131n d\u00fcnyay\u0131, lokal d\u00fczeyde bile bir \u015feyleri de\u011fi\u015ftirmeye yetmeyecek kadar c\u0131l\u0131z ve g\u00fc\u00e7s\u00fcz olduklar\u0131 sorusunun cevab\u0131 san\u0131r\u0131m Popper\u2019in iflas\u0131n\u0131 ilan etti\u011fi tarihselci d\u00fc\u015f\u00fcncede gizlidir. Tarihin hi\u00e7bir kesitinde hi\u00e7bir d\u00fc\u015f\u00fcnce, modernizm kadar insanlar\u0131 kendi zamanlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde bir yerde durmaya zorlamad\u0131. Herkes gelece\u011fin idol\u00fc olmak i\u00e7in bu g\u00fcn\u00fc es ge\u00e7ip gelece\u011fi okumaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Sanat\u0131n, edebiyat\u0131n ve yarat\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncenin iflas\u0131n\u0131 sa\u011flayan tarihselciliktir.\u2019 Hegel\u2019den beri s\u0131k\u0131c\u0131 bir ezbere d\u00f6n\u00fc\u015fen felsefe, \u00fctopyac\u0131 madrabazlar\u0131n elinde tam bir pa\u00e7avraya d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. D\u00fcnyay\u0131 b\u00fcy\u00fck ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bilimsel teorilerle hizaya getirmeye \u00e7al\u0131\u015fan, keyfi arzular\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar olarak kaydeden modern \u00e7a\u011f bilimi, Adorno\u2019nun \u2018t\u00fcm\u00fcyle ayd\u0131nlat\u0131lm\u0131\u015f bir d\u00fcnya sadece felaketin \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131 sa\u00e7ar\u2019 ger\u00e7e\u011fini hi\u00e7bir zaman g\u00f6rmek istemedi. \u0130nsan do\u011fas\u0131n\u0131n ve b\u00f6ylelikle evrenin b\u00fct\u00fcn s\u0131rlar\u0131n\u0131n yak\u0131n bir gelecekte \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fi m\u00fcjdesini verenler bilimin objektifli\u011fini ve dolay\u0131s\u0131yla bilimin kendisini \u00f6ld\u00fcrmek zorundad\u0131rlar. Bilim, d\u00fc\u015f\u00fcncenin serbest rekabetine, yani \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe dayan\u0131r. Demokratik \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, bamba\u015fka olabilme ve kom\u015fusu gibi olmama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. \u00c7o\u011funlu\u011fa kat\u0131lmama ve kendi yoluna gidebilme h\u00fcrriyetidir. \u0130nsan haklar\u0131n\u0131n de\u011fil, insan kafalar\u0131n\u0131n e\u015fitlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir bilim b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir kontrol sayesinde ilerlemenin sonunu haz\u0131rlayacakt\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir h\u00fcmanist projenin etraf\u0131nda kenetlenmeleri i\u00e7in yap\u0131lan bir \u00e7a\u011fr\u0131 bile ne kadar kusursuz olursa olsun b\u00fct\u00fcn rakip ahlaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri terk etmeye bir \u00e7a\u011fr\u0131d\u0131r. Bu, d\u00fcped\u00fcz totalitarizmdir.<\/p>\n\n\n\n

Popper kadar do\u011frunun hi\u00e7bir yere yaltaklanma gere\u011fi duymayan devrimci bir erdem oldu\u011funu ayan beyan ortaya koyan ka\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr vard\u0131r sizce? Kendini do\u011frulamaya \u00e7al\u0131\u015fan her do\u011fru, g\u00fcn\u00fcn birinde yanl\u0131\u015flanaca\u011f\u0131n\u0131 da unutmamal\u0131 ve bu tevazuyu g\u00f6stermeli noktas\u0131nda diren\u00e7 g\u00f6stermi\u015ftir. Felsefenin derinlikli sular\u0131nda y\u00fczmek isteyenlerin yanlar\u0131na mutlaka almalar\u0131 gereken \u015feyin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, sorumluluk ve yaln\u0131zla\u015fma cesareti oldu\u011funu s\u00f6ylerken g\u00fcn\u00fcn birinde g\u00f6bekli ve a\u011f\u0131zlar\u0131ndan Havana Purosu eksilmeyen liberal patronlar\u0131n de\u011firmenine su ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131 tehlikesini de g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc Popper. Belki de o y\u00fczden totaliter ve bask\u0131c\u0131 rejimlerin yan\u0131 s\u0131ra teknik ve etik d\u00fczeyde s\u0131k\u0131 bir demokrasi ve liberalizm ele\u015ftirisi de sunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

De\u011fi\u015fimin peygamberleri de\u011fi\u015fimden en \u00e7ok korkanlard\u0131r. Bunun en somut g\u00f6stergeleri k\u00f6kenleri tarihin ilk d\u00f6nemlerine dayanmas\u0131na ra\u011fmen ayd\u0131nlanma felsefesiyle birlikte dinamik bir y\u00fckseli\u015f g\u00f6steren ve kendini tarihin en devrimci anlay\u0131\u015flar\u0131ndan biri olarak takdim eden tarihselcilik yakla\u015f\u0131m\u0131nda g\u00f6r\u00fclebilir. Oysa en az mitoloji kadar eski ve kocam\u0131\u015f bir yakla\u015f\u0131m olan tarihselcili\u011fin kendini devrimci bir c\u00fcretk\u00e2rl\u0131kla sunmu\u015f olmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir tutuculuktur. \u2018Devrim ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi ana kadar devrimcidir\u2019 tezinden hareketle Popper, spek\u00fclatif metafizi\u011fin en eski problemlerinden biri olan de\u011fi\u015fim probleminin asl\u0131nda Heraklitt\u2019 ten beri varoldu\u011funu ama modern d\u00fc\u015f\u00fcncenin bunu her defas\u0131nda yeniymi\u015f gibi sunmas\u0131n\u0131n bir nevi bilimsel sahtekarl\u0131k oldu\u011funu bu durumun da modern bir bilim mitolojisi yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Popper\u2019a g\u00f6re \u2018de\u011fi\u015fmeyen bir d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in de\u011fi\u015fmez kanunlar koymak zihinsel bir tatmin olay\u0131d\u0131r ve fazlas\u0131yla sahteliktir.\u2019<\/p>\n\n\n\n

Popper daha gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131nda hemen hemen herkesin u\u00e7 bir felsefik ideolojiye sar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde pozitivizme ilk b\u00fcy\u00fck reddiye say\u0131labilecek o me\u015fhur kitab\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131: Logik Der Foschung. Kitab\u0131nda \u2018bir hipotezi mutlak olarak do\u011frulamaya \u00e7al\u0131\u015fmak, mutlak bir imkans\u0131zl\u0131k durumudur. Bilimsel metod, hipotezlerin do\u011frulanmas\u0131na de\u011fil yanl\u0131\u015flanmas\u0131na dayan\u0131yorsa do\u011frudur. Bir do\u011fru yanl\u0131\u015flanana kadar do\u011frudur; bunu hepimiz kabul ediyoruz. Bir do\u011fruluk iddias\u0131n\u0131 do\u011frulamak zordur ama yanl\u0131\u015flamak i\u00e7in tek bir \u00f6rnek bile yeterlidir. Zira bizler, bir \u015feyi ispat etmek i\u00e7in b\u00fct\u00fcn durumlar\u0131n ve \u00f6rneklerin deste\u011fine ihtiya\u00e7 duyarken ayn\u0131 \u015feyi yanl\u0131\u015flamak i\u00e7in s\u00f6z konusu iddiaya ters d\u00fc\u015fen birka\u00e7 \u00f6rnek bile iddiam\u0131z\u0131 tuz buz etmeye yetebilir.\u2019 Popper\u2019\u0131n g\u00f6z\u00fcnden hi\u00e7bir zaman ka\u00e7mayan ba\u015fka bir durum vard\u0131. Bu durumun asl\u0131nda bilimsel bir kurnazl\u0131ktan t\u00fcredi\u011fini s\u00f6ylemedi hi\u00e7bir zaman. Ona g\u00f6re \u00f6nemli olan kuram\u0131n yanl\u0131\u015flanmaya a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde form\u00fcle edilmesiydi. Fakat di\u011fer b\u00fct\u00fcn kuram sahiplerinin (Marx\u2019\u0131n diyalektik materyalizmi, Freud\u2019un psikanalitik kuram\u0131 vs) hangi ko\u015fullar alt\u0131nda kuramlar\u0131ndan vazge\u00e7ebileceklerine dair en ufak bir a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n bile olmay\u0131\u015f\u0131 Popper\u2019\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131karmaya yetiyordu. Do\u011frulay\u0131c\u0131lar\u0131 \u00e7ok olan fakat yanl\u0131\u015flay\u0131c\u0131lar\u0131 belirsiz olan bu kuramlar ona g\u00f6re bilimsel olmayan kuramlard\u0131. Popper, hangi kuram olursa olsun belli ko\u015fullarda deneysel destek bulman\u0131n kolay oldu\u011funu; oysa as\u0131l bilimselli\u011fin ampirik destek sa\u011flamada de\u011fil, kuram\u0131n hangi ko\u015fullar alt\u0131nda yanl\u0131\u015f oldu\u011funu belirlemeyi esas almas\u0131 gerekti\u011fini savunuyordu. E\u011fer bir kuram yanl\u0131\u015flanabilir ise, bilimseldir. . Poper\u2019 in d\u00fc\u015f\u00fcnce hayat\u0131nda Felsefik haylazl\u0131\u011f\u0131n patlam\u0131\u015f ilk bombas\u0131 bu oldu.<\/p>\n\n\n\n

Hayat\u0131 boyunca durmadan totalitarizme meydan okuyan bu adam, Platon\u2019un propaganda tekniklerini ve toplumsal adaletsizli\u011fi kutsayan ve sonradan sadece insanlar\u0131n kan\u0131 ve kemi\u011fi \u00fczerine kurulan b\u00fcy\u00fck imparatorluklara ilham kayna\u011f\u0131 olmu\u015f o b\u00fcy\u00fck devlet kuram\u0131n\u0131, Hegel\u2019 in kutsal devlet ve kutsal \u0131rka dayanm\u0131\u015f ve sonralar\u0131nda tarihin en b\u00fcy\u00fck toplumsal psikozlar\u0131ndan biri olan Alman fa\u015fizmine ilham kayna\u011f\u0131 olmu\u015f devlet felsefesini, Marks\u2019\u0131n toplumsal dinamizmi durduran, toplumsal renklili\u011fi bo\u011fan, Stalin tarz\u0131 devrimci canavarlar yaratan, b\u00fcrokratik ve bask\u0131c\u0131 devrim teorilerine kar\u015f\u0131 durdu. Yani Poper\u2019a g\u00f6re toplum, jakoben bir tarzda, tepeden inmeci bir tak\u0131m devrim ve reformlarla de\u011fil, s\u00fcrece yay\u0131lm\u0131\u015f ve par\u00e7a par\u00e7a ilerleyen bir tak\u0131m d\u00fczenlemelerle ya\u015fan\u0131labilir bir hale getirilebilirdi.<\/p>\n\n\n\n

Alman fa\u015fizminin palazlanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde fa\u015fizme yaltaklanmay\u0131 red edip s\u0131cak, g\u00fcvenli ve iyi d\u00f6\u015fenmi\u015f akademi odalarda homurdanarak gelen fa\u015fizmi susarak izleyen ya da ona methiyeler d\u00fczen akademisyen dostlar\u0131n\u0131 da b\u0131rak\u0131p Yeni Zelanda\u2019 ya gitti. Daha sonra \u0130ngiltere\u2019ye ge\u00e7ip 1969 y\u0131l\u0131na kadar mant\u0131k ve bilim metodolojisi \u00fczerine dersler verdi.<\/p>\n\n\n\n

Bilim metodolojisinde b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131\u011f\u0131rlar a\u00e7an Popper, Avrupa\u2019y\u0131 tam bir deliler arenas\u0131na \u00e7eviren, k\u00f6kenlerini ayd\u0131nlanmac\u0131 felsefeden ve pozitivist metodolojiden alan siyaset ve tarih felsefelerini ele\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. Ona g\u00f6re totalitarizme kar\u015f\u0131 durmak, entelekt\u00fcel ahlak\u0131n olmazsa olmaz ko\u015fullar\u0131ndan biriydi. En b\u00fcy\u00fck eserlerinden biri olan A\u00e7\u0131k Toplum Ve D\u00fc\u015fmanlar\u0131 kitab\u0131nda do\u011frusal, tek y\u00f6nde ilerleyen ve bir\u00e7ok a\u015famay\u0131 s\u0131ras\u0131yla ge\u00e7ti\u011fi varsay\u0131lan tarihselci anlay\u0131\u015f\u0131 red etti. Ama\u00e7l\u0131 tarih fikrine meydan okumas\u0131 demek, sadece Avrupa\u2019y\u0131 de\u011fil neredeyse t\u00fcm d\u00fcnya entellekt\u00fcelizmini beslemi\u015f olan Ploton, Comte, Marks ve Hegel d\u00f6rtl\u00fcs\u00fcne sava\u015f ilan etmesi demekti. Ona g\u00f6re s\u00f6z konusu d\u00f6rtl\u00fcn\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihine katk\u0131lar\u0131 yads\u0131namazda ama en b\u00fcy\u00fck g\u00fcnahlar\u0131 totalitarizmin filozoflar\u0131 olmalar\u0131yd\u0131. Marksizmi sahte bir bilim olarak nitelendiren Popper, Bat\u0131 tipi liberal demokrasinin de s\u0131k\u0131 dokunmu\u015f bir ele\u015ftirisini olu\u015fturmu\u015ftu. Ona g\u00f6re demokrasi, di\u011fer bask\u0131c\u0131 rejimlere nazaran k\u00f6t\u00fcn\u00fcn iyisiydi. Buna ra\u011fmen \u00e7ok da iyi de\u011fildi. \u2018Kesilmi\u015f kafalar\u0131 ve hapishanelere doldurulmu\u015f insanlar\u0131 saymaktansa sand\u0131\u011fa at\u0131lan oylar\u0131 sayarak toplumu de\u011fi\u015ftirmek daha insani bir tav\u0131rd\u0131r\u2019 diyordu. Hatta bir yaz\u0131s\u0131nda Popper, bask\u0131c\u0131 ve hizaya getirmeci her sistemin kendisinde nas\u0131l zihinsel ve etik bir alerji yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle anlat\u0131r: \u2018Marksizmi red etmeme ra\u011fmen y\u0131llarca sosyalist olarak kald\u0131m. E\u011fer sosyalizm, bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerle kayna\u015fabilseydi hala sosyalist olabilirdim bu g\u00fcn. \u00c7\u00fcnk\u00fc siyasal ve sosyal a\u00e7\u0131dan herkesin e\u015fit oldu\u011fu bir toplumda g\u00f6steri\u015fsiz, sade ve \u00f6zg\u00fcr bir ya\u015fam herkesin isteyebilece\u011fi t\u00fcrden bir ya\u015famd\u0131r. Fakat bunun sadece g\u00fczel bir hayal oldu\u011funu kavramam uzun s\u00fcrmedi. Yani \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn e\u015fitlikten daha \u00f6nemli oldu\u011funu, e\u015fitli\u011fi ger\u00e7ekle\u015ftirme giri\u015fimlerinin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn yitirilmesi halinde \u00f6zg\u00fcr olmayanlar aras\u0131nda bile e\u015fitli\u011fi sa\u011flaman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok ge\u00e7 fark ettim.\u2019<\/p>\n\n\n\n

Popper, asl\u0131nda insanlar\u0131n zihinsel d\u00fcnyalar\u0131nda totaliter ve hizaya getirmeci tav\u0131rlar\u0131 baz al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda birbirine \u00e7ok benzeyen kom\u00fcnizm ve fa\u015fizme fazlas\u0131yla yo\u011funla\u015fman\u0131n demokrasinin ve liberalizmin g\u00fcnahlar\u0131n\u0131 g\u00f6rmemizi engelledi\u011fini s\u00f6yler. Almanya da Hitler demokratik bir se\u00e7imle ( hem de %90 gibi bir oranla) iktidara gelmi\u015fti. D\u00fcnyan\u0131n demokrasi be\u015fi\u011fi denilen \u00fclkelerinin s\u00f6m\u00fcrgelerini terk ederken arkalar\u0131nda b\u0131rakt\u0131klar\u0131 \u015fey hep ayn\u0131yd\u0131: milyonlarca insan \u00f6l\u00fcs\u00fc ve s\u00f6m\u00fcrge \u00fclkenin tamam\u0131yla kurutulmu\u015f kaynaklar\u0131. Churchill, \u2018daha k\u00f6t\u00fc olan di\u011fer t\u00fcm y\u00f6netim bi\u00e7imlerini saymazsak, demokrasi en k\u00f6t\u00fc y\u00f6netim tarz\u0131d\u0131r. Demokrasinin iyi olan hi\u00e7bir taraf\u0131 yoktur asl\u0131nda; iyi olan birka\u00e7 \u00f6zelli\u011fi de d\u0131\u015far\u0131dan gelmi\u015ftir. Demokrasi tiranl\u0131ktan ve diktat\u00f6rl\u00fckten ka\u00e7\u0131nma bi\u00e7imidir; hepsi bu. Fakat en k\u00f6t\u00fcs\u00fc, demokrasi, demokrasiye inanmayan bir zalimi bile iktidara getirebilir.\u2019 Popper\u2019a g\u00f6re, demokrasi sorgulan\u0131rken sorulmas\u0131 gereken en \u00f6nemli soru, \u2018kimin y\u00f6netece\u011fi de\u011fil, nas\u0131l y\u00f6netece\u011fi\u2019 sorusu olmal\u0131. \u2018\u00f6yleyse demokrasiler sadece egemenli\u011fin halk\u0131n elinde oldu\u011fu y\u00f6netimler de\u011fildir, her \u015feyin \u00f6tesinde, kendilerini diktat\u00f6rl\u00fc\u011fe kar\u015f\u0131 savunmak \u00fczere donat\u0131lm\u0131\u015f kurumlard\u0131r. Bu kurumlar, g\u00fcc\u00fcn tek bir merkezde toplanmas\u0131n\u0131 engel olmakla birlikte, devletin g\u00fcc\u00fcn\u00fc de s\u0131n\u0131rland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bu anlamda esas olan, demokrasinin, haklara ve g\u00f6revlere sayg\u0131 g\u00f6stermeyen, s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc politikan\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir h\u00fck\u00fcmetten kan d\u00f6kmeden kurtulma yollar\u0131n\u0131 a\u00e7mas\u0131d\u0131r. O y\u00fczden demokrasi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik getirir paradigmas\u0131 sadece iyimser bir say\u0131klamad\u0131r \u2019<\/p>\n\n\n\n

Popper, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve devlet paradoksunu a\u00e7\u0131klarken, devletin g\u00fcc\u00fcn\u00fc k\u00f6t\u00fcye kullanmas\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe ihtiyac\u0131m\u0131z vard\u0131r; lakin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc k\u00f6t\u00fcye kullanmamam\u0131z i\u00e7in devlete ihtiyac\u0131m\u0131z vard\u0131r. Bir \u00fclkede bu dengeyi sa\u011flamakla g\u00f6revlendirilmi\u015f ve iyi \u00e7al\u0131\u015fan anayasa mahkemelerinden \u00e7ok toplumsal bir iyi niyete ihtiyac\u0131m\u0131z oldu\u011funu s\u00f6yler. Bu noktada, Hobbes, Marks ya da Hegel\u2019in peder\u015fahi, korumac\u0131, b\u00fcrokratik ve totaliter devlet anlay\u0131\u015flar\u0131na ele\u015ftirel yakla\u015fan Popper, b\u00fcrokratik rejimlerde inisiyatif sahas\u0131 en d\u00fc\u015f\u00fck b\u00fcrokrat\u0131n bile mini bir iktidar oda\u011f\u0131 oldu\u011funu, her \u015feyleri devlet taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanan toplumlar\u0131n a\u015fa\u011f\u0131lanm\u0131\u015f ve asalakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f toplumlar oldu\u011funu, halka kar\u015f\u0131 c\u00f6mert ve yard\u0131msever bir h\u00fck\u00fcmetin en b\u00fcy\u00fck despotluk oldu\u011funu s\u00f6yleyen \u0130. Kant ile paralellik g\u00f6sterir. Tarihin en b\u00fcy\u00fck liberal kuramc\u0131lar\u0131ndan olan Humboldt ve Stuart Mill\u2019 in \u2018b\u0131rak\u0131n\u0131z yaps\u0131nlar, b\u0131rak\u0131n\u0131z ge\u00e7sinler\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131yla \u015fekillenmi\u015f ekonomik ve siyasal liberalizm anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n da bireye s\u0131n\u0131rs\u0131z bir serbestlik sahas\u0131 verip devleti alabildi\u011fince k\u00fc\u00e7\u00fclten anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n da yanl\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yler Popper. Verdi\u011fi \u015fu muhte\u015fem \u00f6yk\u00fc bunun en somut \u00f6rne\u011fidir asl\u0131nda: \u2018 bir Amerikan vatanda\u015f\u0131, ba\u015fka birinin burnuna yumruk atmakla su\u00e7lan\u0131r. Savunmas\u0131n\u0131 yaparken, \u00f6zg\u00fcr bir vatanda\u015f olarak yumruklar\u0131n\u0131 istedi\u011fi y\u00f6ne hareket ettirme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahip oldu\u011funu ileri s\u00fcrer. Yarg\u0131\u00e7, yumruklar\u0131n\u0131z\u0131 \u00f6zg\u00fcrce hareket ettirme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz\u00fcn de bir s\u0131n\u0131r\u0131 vard\u0131r ve bu s\u0131n\u0131r, zaman zaman de\u011fi\u015febilir. Ama ayn\u0131 toplumda, birlikte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z ki\u015filerin burunlar\u0131, her zaman bu s\u0131n\u0131rlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131r.\u2019<\/p>\n\n\n\n

Popper, hayat\u0131 boyunca ele\u015ftirinin, de\u011fi\u015fimin, empatinin, anlay\u0131\u015f\u0131n, olgunlu\u011fun ve toplumsal iyi niyetin felsefesini yapm\u0131\u015ft\u0131r. Yar\u0131na dair tek bir c\u00fcmle sarf etmeden. Mutlu ve \u00f6zg\u00fcr yar\u0131nlar\u0131n teorik alt yap\u0131lar\u0131n\u0131 olu\u015fturmadan ve tarihin farkl\u0131 y\u00f6nlerde ak\u0131p giden koordinatlar\u0131n\u0131n iyimser ya da k\u00f6t\u00fcmser b\u00fct\u00fcn \u00fctopyalar\u0131 yanl\u0131\u015flayabilece\u011fi ihtimalini g\u00f6z ard\u0131 etmeden yapm\u0131\u015ft\u0131r t\u00fcm bunlar\u0131. \u2018Bizler gelece\u011fin doymu\u015f ve e\u015fitlenmi\u015f toplumsal cennetini yaratmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken insanlar\u0131n bu g\u00fcn\u00fcn\u00fc tam bir cehenneme \u00e7evirdik\u2019 diyen Bol\u015fevik bir binba\u015f\u0131n\u0131n s\u00f6zlerini do\u011frular gibi yapm\u0131\u015ft\u0131r t\u00fcm bunlar\u0131. Sivil b\u00fcrokrasinin minimize edilmesinin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sahalar\u0131n\u0131 geni\u015fletece\u011fini s\u00f6ylerken, askeri b\u00fcrokrasinin evrensel bar\u0131\u015f beklentilerini yerle bir etti\u011fi konusunda insanlar\u0131 uyarm\u0131\u015ft\u0131r. Yazd\u0131klar\u0131yla ve yapt\u0131klar\u0131yla daha insanca ve hi\u00e7bir rengin egemen olmad\u0131\u011f\u0131 demokratik bir olgunluk k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle bir arada ya\u015faman\u0131n b\u00fct\u00fcn toplumsal ve k\u00fclt\u00fcrel olanaklar\u0131n\u0131 yaratmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Entelekt\u00fcel onuru koruma ad\u0131na b\u00fct\u00fcn bedellerin verilebilir oldu\u011funu her ko\u015fulda tekrar etmi\u015f, insan\u0131n g\u00f6revinin do\u011fruyu ama sadece yanl\u0131\u015flanabilir do\u011fruyu s\u00f6ylemek zorunda oldu\u011funu s\u00f6yleyip, Ortega Gasset, Adorno, Marcuse, W. Benjamin gibi bunun bedelini s\u00fcrg\u00fcn ve savrulmayla \u00f6demi\u015f bir modern dervi\u015ftir Popper.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2018Yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n \u015fu son \u00e7eyre\u011finde ya\u015fanan her \u015fey, bizim ne kadar ba\u015far\u0131s\u0131z, k\u00f6r ve korkak oldu\u011fumuzun bir kan\u0131t\u0131d\u0131r. Bu olaylar bize, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u00fczy\u0131l\u0131n bize \u00f6\u011frettiklerini \u00f6\u011frenmemizdeki isteksizli\u011fimizi g\u00f6steriyor; biz sava\u015f\u0131, sava\u015fla \u00f6nledik. Evet, tarihselcili\u011fe kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorum. Zira, tarih ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r ve \u00f6ncede kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bundan sonra olacaklar\u0131 tahmin etmek ve baz\u0131 \u015feyleri bir kahin edas\u0131yla de\u011fi\u015ftirmek imkans\u0131zd\u0131r. Yapabilece\u011fimiz en iyi \u015fey ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z zamanda olabilecek en iyi \u015feyleri yapmak ve her \u015feyin daha iyi olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r.’\u00a0\u00a0 [Karl Popper] Dostoyevski\u2019den sonra neden roman yaz\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 yerinden oynatabilecek yada d\u00fcnyay\u0131 \u015fekillendirmeye muktedir teorilerin art\u0131k neden b\u0131rak\u0131n d\u00fcnyay\u0131, lokal d\u00fczeyde bile bir \u015feyleri de\u011fi\u015ftirmeye yetmeyecek kadar c\u0131l\u0131z ve g\u00fc\u00e7s\u00fcz olduklar\u0131 sorusunun cevab\u0131 san\u0131r\u0131m Popper\u2019in iflas\u0131n\u0131 ilan etti\u011fi tarihselci d\u00fc\u015f\u00fcncede gizlidir. Tarihin hi\u00e7bir kesitinde hi\u00e7bir d\u00fc\u015f\u00fcnce, modernizm kadar insanlar\u0131 kendi zamanlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde bir yerde durmaya zorlamad\u0131. Herkes gelece\u011fin idol\u00fc olmak i\u00e7in bu g\u00fcn\u00fc es ge\u00e7ip gelece\u011fi okumaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Sanat\u0131n, edebiyat\u0131n ve yarat\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncenin iflas\u0131n\u0131 sa\u011flayan tarihselciliktir.\u2019 Hegel\u2019den beri s\u0131k\u0131c\u0131 bir ezbere d\u00f6n\u00fc\u015fen felsefe, \u00fctopyac\u0131 madrabazlar\u0131n elinde tam bir pa\u00e7avraya d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. D\u00fcnyay\u0131 b\u00fcy\u00fck ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bilimsel teorilerle hizaya getirmeye \u00e7al\u0131\u015fan, keyfi arzular\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar olarak kaydeden modern \u00e7a\u011f bilimi, Adorno\u2019nun \u2018t\u00fcm\u00fcyle ayd\u0131nlat\u0131lm\u0131\u015f bir d\u00fcnya sadece felaketin \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131 sa\u00e7ar\u2019 ger\u00e7e\u011fini hi\u00e7bir zaman g\u00f6rmek istemedi. \u0130nsan do\u011fas\u0131n\u0131n ve b\u00f6ylelikle evrenin b\u00fct\u00fcn s\u0131rlar\u0131n\u0131n yak\u0131n bir gelecekte \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fi m\u00fcjdesini verenler bilimin objektifli\u011fini ve dolay\u0131s\u0131yla bilimin kendisini \u00f6ld\u00fcrmek zorundad\u0131rlar. Bilim, d\u00fc\u015f\u00fcncenin serbest rekabetine, yani \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe dayan\u0131r. Demokratik \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, bamba\u015fka olabilme ve kom\u015fusu gibi olmama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. \u00c7o\u011funlu\u011fa kat\u0131lmama ve kendi yoluna gidebilme h\u00fcrriyetidir. \u0130nsan haklar\u0131n\u0131n de\u011fil, insan kafalar\u0131n\u0131n e\u015fitlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir bilim b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir kontrol sayesinde ilerlemenin sonunu haz\u0131rlayacakt\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir h\u00fcmanist projenin etraf\u0131nda kenetlenmeleri i\u00e7in yap\u0131lan bir \u00e7a\u011fr\u0131 bile ne kadar kusursuz olursa olsun b\u00fct\u00fcn rakip ahlaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri terk etmeye bir \u00e7a\u011fr\u0131d\u0131r. Bu, d\u00fcped\u00fcz totalitarizmdir. Popper kadar do\u011frunun hi\u00e7bir yere yaltaklanma gere\u011fi duymayan devrimci bir erdem oldu\u011funu ayan beyan ortaya koyan ka\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr vard\u0131r sizce? Kendini do\u011frulamaya \u00e7al\u0131\u015fan her do\u011fru, g\u00fcn\u00fcn birinde yanl\u0131\u015flanaca\u011f\u0131n\u0131 da unutmamal\u0131 ve bu tevazuyu g\u00f6stermeli noktas\u0131nda diren\u00e7 g\u00f6stermi\u015ftir. Felsefenin derinlikli sular\u0131nda y\u00fczmek isteyenlerin yanlar\u0131na mutlaka almalar\u0131 gereken \u015feyin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, sorumluluk ve yaln\u0131zla\u015fma cesareti oldu\u011funu s\u00f6ylerken g\u00fcn\u00fcn birinde g\u00f6bekli ve a\u011f\u0131zlar\u0131ndan Havana Purosu eksilmeyen liberal patronlar\u0131n de\u011firmenine su ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131 tehlikesini de g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc Popper. Belki de o y\u00fczden totaliter ve bask\u0131c\u0131 rejimlerin yan\u0131 s\u0131ra teknik ve etik d\u00fczeyde s\u0131k\u0131 bir demokrasi ve liberalizm ele\u015ftirisi de sunmu\u015ftur. De\u011fi\u015fimin peygamberleri de\u011fi\u015fimden en \u00e7ok korkanlard\u0131r. Bunun en somut g\u00f6stergeleri k\u00f6kenleri tarihin ilk d\u00f6nemlerine dayanmas\u0131na ra\u011fmen ayd\u0131nlanma felsefesiyle birlikte dinamik bir y\u00fckseli\u015f g\u00f6steren ve kendini tarihin en devrimci anlay\u0131\u015flar\u0131ndan biri olarak takdim eden tarihselcilik yakla\u015f\u0131m\u0131nda g\u00f6r\u00fclebilir. Oysa en az mitoloji kadar eski ve kocam\u0131\u015f bir yakla\u015f\u0131m olan tarihselcili\u011fin kendini devrimci bir c\u00fcretk\u00e2rl\u0131kla sunmu\u015f olmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir tutuculuktur. \u2018Devrim ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi ana kadar devrimcidir\u2019 tezinden hareketle Popper, spek\u00fclatif metafizi\u011fin en eski problemlerinden biri olan de\u011fi\u015fim probleminin asl\u0131nda Heraklitt\u2019 ten beri varoldu\u011funu ama modern d\u00fc\u015f\u00fcncenin bunu her defas\u0131nda yeniymi\u015f gibi sunmas\u0131n\u0131n bir nevi bilimsel sahtekarl\u0131k oldu\u011funu bu durumun da modern bir bilim mitolojisi yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Popper\u2019a g\u00f6re \u2018de\u011fi\u015fmeyen bir d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in de\u011fi\u015fmez kanunlar koymak zihinsel bir tatmin olay\u0131d\u0131r ve fazlas\u0131yla sahteliktir.\u2019 Popper daha gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131nda hemen hemen herkesin u\u00e7 bir felsefik ideolojiye sar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde pozitivizme ilk b\u00fcy\u00fck reddiye say\u0131labilecek o me\u015fhur kitab\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131: Logik Der Foschung. Kitab\u0131nda \u2018bir hipotezi mutlak olarak do\u011frulamaya \u00e7al\u0131\u015fmak, mutlak bir imkans\u0131zl\u0131k durumudur. Bilimsel metod, hipotezlerin do\u011frulanmas\u0131na de\u011fil yanl\u0131\u015flanmas\u0131na dayan\u0131yorsa do\u011frudur. Bir do\u011fru yanl\u0131\u015flanana kadar do\u011frudur; bunu hepimiz kabul ediyoruz. Bir do\u011fruluk iddias\u0131n\u0131 do\u011frulamak zordur ama yanl\u0131\u015flamak i\u00e7in tek bir \u00f6rnek bile yeterlidir. Zira bizler, bir \u015feyi ispat etmek i\u00e7in b\u00fct\u00fcn durumlar\u0131n ve \u00f6rneklerin deste\u011fine ihtiya\u00e7 duyarken ayn\u0131 \u015feyi yanl\u0131\u015flamak i\u00e7in s\u00f6z konusu iddiaya ters d\u00fc\u015fen birka\u00e7 \u00f6rnek bile iddiam\u0131z\u0131 tuz buz etmeye yetebilir.\u2019 Popper\u2019\u0131n g\u00f6z\u00fcnden hi\u00e7bir zaman ka\u00e7mayan ba\u015fka bir durum vard\u0131. Bu durumun asl\u0131nda bilimsel bir kurnazl\u0131ktan t\u00fcredi\u011fini s\u00f6ylemedi hi\u00e7bir zaman. Ona g\u00f6re \u00f6nemli olan kuram\u0131n yanl\u0131\u015flanmaya a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde form\u00fcle edilmesiydi. Fakat di\u011fer b\u00fct\u00fcn kuram sahiplerinin (Marx\u2019\u0131n diyalektik materyalizmi, Freud\u2019un psikanalitik kuram\u0131 vs) hangi ko\u015fullar alt\u0131nda kuramlar\u0131ndan vazge\u00e7ebileceklerine dair en ufak bir a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n bile olmay\u0131\u015f\u0131 Popper\u2019\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131karmaya yetiyordu. Do\u011frulay\u0131c\u0131lar\u0131 \u00e7ok olan fakat yanl\u0131\u015flay\u0131c\u0131lar\u0131 belirsiz olan bu kuramlar ona g\u00f6re bilimsel olmayan kuramlard\u0131. Popper, hangi kuram olursa olsun belli ko\u015fullarda deneysel destek bulman\u0131n kolay oldu\u011funu; oysa as\u0131l bilimselli\u011fin ampirik destek sa\u011flamada de\u011fil, kuram\u0131n hangi ko\u015fullar alt\u0131nda yanl\u0131\u015f oldu\u011funu belirlemeyi esas almas\u0131 gerekti\u011fini savunuyordu. E\u011fer bir kuram yanl\u0131\u015flanabilir ise, bilimseldir. . Poper\u2019 in d\u00fc\u015f\u00fcnce hayat\u0131nda Felsefik haylazl\u0131\u011f\u0131n patlam\u0131\u015f ilk bombas\u0131 bu oldu. Hayat\u0131 boyunca durmadan totalitarizme meydan okuyan bu adam, Platon\u2019un propaganda tekniklerini ve toplumsal adaletsizli\u011fi kutsayan ve sonradan sadece insanlar\u0131n kan\u0131 ve kemi\u011fi \u00fczerine kurulan b\u00fcy\u00fck imparatorluklara ilham kayna\u011f\u0131 olmu\u015f o b\u00fcy\u00fck devlet kuram\u0131n\u0131, Hegel\u2019 in kutsal devlet ve kutsal \u0131rka dayanm\u0131\u015f ve sonralar\u0131nda tarihin en b\u00fcy\u00fck toplumsal psikozlar\u0131ndan biri olan Alman fa\u015fizmine ilham kayna\u011f\u0131 olmu\u015f devlet felsefesini, Marks\u2019\u0131n toplumsal dinamizmi durduran, toplumsal renklili\u011fi bo\u011fan, Stalin tarz\u0131 devrimci canavarlar yaratan, b\u00fcrokratik ve bask\u0131c\u0131 devrim teorilerine kar\u015f\u0131 durdu. Yani Poper\u2019a g\u00f6re toplum, jakoben bir tarzda, tepeden inmeci bir tak\u0131m devrim ve reformlarla de\u011fil, s\u00fcrece yay\u0131lm\u0131\u015f ve par\u00e7a par\u00e7a ilerleyen bir tak\u0131m d\u00fczenlemelerle ya\u015fan\u0131labilir bir hale getirilebilirdi. Alman fa\u015fizminin palazlanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde fa\u015fizme yaltaklanmay\u0131 red edip s\u0131cak, g\u00fcvenli ve iyi d\u00f6\u015fenmi\u015f akademi odalarda homurdanarak gelen fa\u015fizmi susarak izleyen ya da ona methiyeler d\u00fczen akademisyen dostlar\u0131n\u0131 da b\u0131rak\u0131p Yeni Zelanda\u2019 ya gitti. Daha sonra \u0130ngiltere\u2019ye ge\u00e7ip 1969 y\u0131l\u0131na kadar mant\u0131k ve bilim metodolojisi \u00fczerine dersler verdi. Bilim metodolojisinde b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131\u011f\u0131rlar a\u00e7an Popper, Avrupa\u2019y\u0131 tam bir deliler arenas\u0131na \u00e7eviren, k\u00f6kenlerini ayd\u0131nlanmac\u0131 felsefeden ve pozitivist metodolojiden alan siyaset ve tarih felsefelerini ele\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. Ona g\u00f6re totalitarizme kar\u015f\u0131 durmak, entelekt\u00fcel ahlak\u0131n olmazsa olmaz ko\u015fullar\u0131ndan biriydi. En b\u00fcy\u00fck eserlerinden biri olan A\u00e7\u0131k Toplum Ve D\u00fc\u015fmanlar\u0131 kitab\u0131nda do\u011frusal, tek y\u00f6nde ilerleyen ve bir\u00e7ok a\u015famay\u0131 s\u0131ras\u0131yla ge\u00e7ti\u011fi varsay\u0131lan tarihselci anlay\u0131\u015f\u0131 red etti. Ama\u00e7l\u0131 tarih fikrine meydan okumas\u0131 demek, sadece Avrupa\u2019y\u0131 de\u011fil neredeyse t\u00fcm d\u00fcnya entellekt\u00fcelizmini beslemi\u015f olan Ploton, Comte, Marks ve Hegel d\u00f6rtl\u00fcs\u00fcne sava\u015f ilan etmesi demekti. Ona g\u00f6re s\u00f6z konusu d\u00f6rtl\u00fcn\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihine katk\u0131lar\u0131 yads\u0131namazda ama en b\u00fcy\u00fck g\u00fcnahlar\u0131 totalitarizmin filozoflar\u0131 olmalar\u0131yd\u0131. Marksizmi sahte bir bilim olarak nitelendiren Popper, Bat\u0131 tipi liberal demokrasinin de s\u0131k\u0131 dokunmu\u015f bir ele\u015ftirisini olu\u015fturmu\u015ftu. Ona g\u00f6re demokrasi, di\u011fer bask\u0131c\u0131 rejimlere nazaran k\u00f6t\u00fcn\u00fcn iyisiydi. Buna ra\u011fmen \u00e7ok da iyi de\u011fildi. \u2018Kesilmi\u015f kafalar\u0131 ve hapishanelere doldurulmu\u015f insanlar\u0131 saymaktansa sand\u0131\u011fa at\u0131lan oylar\u0131 sayarak toplumu de\u011fi\u015ftirmek daha insani bir tav\u0131rd\u0131r\u2019 diyordu. Hatta bir yaz\u0131s\u0131nda Popper, bask\u0131c\u0131 ve hizaya getirmeci her sistemin kendisinde nas\u0131l zihinsel ve etik bir alerji yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle anlat\u0131r: \u2018Marksizmi red etmeme ra\u011fmen y\u0131llarca sosyalist olarak kald\u0131m. E\u011fer sosyalizm, bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerle kayna\u015fabilseydi hala sosyalist olabilirdim bu g\u00fcn. \u00c7\u00fcnk\u00fc siyasal ve sosyal a\u00e7\u0131dan herkesin e\u015fit oldu\u011fu bir toplumda g\u00f6steri\u015fsiz, sade ve \u00f6zg\u00fcr bir ya\u015fam herkesin isteyebilece\u011fi t\u00fcrden bir ya\u015famd\u0131r. Fakat bunun sadece g\u00fczel bir hayal oldu\u011funu kavramam uzun s\u00fcrmedi. Yani \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn e\u015fitlikten daha \u00f6nemli oldu\u011funu, e\u015fitli\u011fi ger\u00e7ekle\u015ftirme giri\u015fimlerinin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn yitirilmesi halinde \u00f6zg\u00fcr olmayanlar aras\u0131nda bile e\u015fitli\u011fi sa\u011flaman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok ge\u00e7 fark ettim.\u2019 Popper, asl\u0131nda insanlar\u0131n zihinsel d\u00fcnyalar\u0131nda totaliter ve hizaya getirmeci tav\u0131rlar\u0131 baz al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda birbirine \u00e7ok benzeyen kom\u00fcnizm ve fa\u015fizme fazlas\u0131yla yo\u011funla\u015fman\u0131n demokrasinin ve liberalizmin g\u00fcnahlar\u0131n\u0131 g\u00f6rmemizi engelledi\u011fini s\u00f6yler. Almanya da Hitler demokratik bir se\u00e7imle ( hem de %90 gibi bir oranla) iktidara gelmi\u015fti. D\u00fcnyan\u0131n demokrasi be\u015fi\u011fi denilen \u00fclkelerinin s\u00f6m\u00fcrgelerini terk ederken arkalar\u0131nda b\u0131rakt\u0131klar\u0131 \u015fey hep ayn\u0131yd\u0131: milyonlarca insan \u00f6l\u00fcs\u00fc ve s\u00f6m\u00fcrge \u00fclkenin tamam\u0131yla kurutulmu\u015f kaynaklar\u0131. Churchill, \u2018daha k\u00f6t\u00fc olan di\u011fer t\u00fcm y\u00f6netim bi\u00e7imlerini saymazsak, demokrasi en k\u00f6t\u00fc y\u00f6netim tarz\u0131d\u0131r. Demokrasinin iyi olan hi\u00e7bir taraf\u0131 yoktur asl\u0131nda; iyi olan birka\u00e7 \u00f6zelli\u011fi de d\u0131\u015far\u0131dan gelmi\u015ftir. Demokrasi tiranl\u0131ktan ve diktat\u00f6rl\u00fckten ka\u00e7\u0131nma bi\u00e7imidir; hepsi bu. Fakat en k\u00f6t\u00fcs\u00fc, demokrasi, demokrasiye inanmayan bir zalimi bile iktidara getirebilir.\u2019 Popper\u2019a g\u00f6re, demokrasi sorgulan\u0131rken sorulmas\u0131 gereken en \u00f6nemli soru, \u2018kimin y\u00f6netece\u011fi de\u011fil, nas\u0131l y\u00f6netece\u011fi\u2019 sorusu olmal\u0131. \u2018\u00f6yleyse demokrasiler sadece egemenli\u011fin halk\u0131n elinde oldu\u011fu y\u00f6netimler de\u011fildir, her \u015feyin \u00f6tesinde, kendilerini diktat\u00f6rl\u00fc\u011fe kar\u015f\u0131 savunmak \u00fczere donat\u0131lm\u0131\u015f kurumlard\u0131r. Bu kurumlar, g\u00fcc\u00fcn tek bir merkezde toplanmas\u0131n\u0131 engel olmakla birlikte, devletin g\u00fcc\u00fcn\u00fc de s\u0131n\u0131rland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bu anlamda esas olan, demokrasinin, haklara ve g\u00f6revlere sayg\u0131 g\u00f6stermeyen, s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc politikan\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir h\u00fck\u00fcmetten kan d\u00f6kmeden kurtulma yollar\u0131n\u0131 a\u00e7mas\u0131d\u0131r. O y\u00fczden demokrasi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik getirir paradigmas\u0131 sadece iyimser bir say\u0131klamad\u0131r \u2019 Popper, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve devlet paradoksunu a\u00e7\u0131klarken, devletin g\u00fcc\u00fcn\u00fc k\u00f6t\u00fcye kullanmas\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe ihtiyac\u0131m\u0131z vard\u0131r; lakin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc k\u00f6t\u00fcye kullanmamam\u0131z i\u00e7in devlete ihtiyac\u0131m\u0131z vard\u0131r. Bir \u00fclkede bu dengeyi sa\u011flamakla g\u00f6revlendirilmi\u015f ve iyi \u00e7al\u0131\u015fan anayasa mahkemelerinden \u00e7ok toplumsal bir iyi niyete ihtiyac\u0131m\u0131z oldu\u011funu s\u00f6yler. Bu noktada, Hobbes, Marks ya da Hegel\u2019in peder\u015fahi, korumac\u0131, b\u00fcrokratik ve totaliter devlet anlay\u0131\u015flar\u0131na ele\u015ftirel yakla\u015fan Popper, b\u00fcrokratik rejimlerde inisiyatif sahas\u0131 en d\u00fc\u015f\u00fck b\u00fcrokrat\u0131n bile mini bir iktidar oda\u011f\u0131 oldu\u011funu, her \u015feyleri devlet taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanan toplumlar\u0131n a\u015fa\u011f\u0131lanm\u0131\u015f ve asalakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f toplumlar oldu\u011funu, halka kar\u015f\u0131 c\u00f6mert ve yard\u0131msever bir h\u00fck\u00fcmetin en b\u00fcy\u00fck despotluk oldu\u011funu s\u00f6yleyen \u0130. Kant ile paralellik g\u00f6sterir. Tarihin en b\u00fcy\u00fck liberal kuramc\u0131lar\u0131ndan olan Humboldt ve Stuart Mill\u2019 in \u2018b\u0131rak\u0131n\u0131z yaps\u0131nlar, b\u0131rak\u0131n\u0131z ge\u00e7sinler\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131yla \u015fekillenmi\u015f ekonomik ve siyasal liberalizm anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n da bireye s\u0131n\u0131rs\u0131z bir serbestlik sahas\u0131 verip devleti alabildi\u011fince k\u00fc\u00e7\u00fclten anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n da yanl\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yler Popper. Verdi\u011fi \u015fu muhte\u015fem \u00f6yk\u00fc bunun en somut \u00f6rne\u011fidir asl\u0131nda: \u2018 bir Amerikan vatanda\u015f\u0131, ba\u015fka birinin burnuna yumruk atmakla su\u00e7lan\u0131r. Savunmas\u0131n\u0131 yaparken, \u00f6zg\u00fcr bir vatanda\u015f olarak yumruklar\u0131n\u0131 istedi\u011fi y\u00f6ne hareket ettirme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahip oldu\u011funu ileri s\u00fcrer. Yarg\u0131\u00e7, yumruklar\u0131n\u0131z\u0131 \u00f6zg\u00fcrce hareket ettirme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz\u00fcn de bir s\u0131n\u0131r\u0131 vard\u0131r ve bu s\u0131n\u0131r, zaman zaman de\u011fi\u015febilir. Ama ayn\u0131 toplumda, birlikte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z ki\u015filerin burunlar\u0131, her zaman bu s\u0131n\u0131rlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131r.\u2019 Popper, hayat\u0131 boyunca ele\u015ftirinin, de\u011fi\u015fimin, empatinin, anlay\u0131\u015f\u0131n, olgunlu\u011fun ve toplumsal iyi niyetin felsefesini yapm\u0131\u015ft\u0131r. Yar\u0131na dair tek bir c\u00fcmle sarf etmeden. Mutlu ve \u00f6zg\u00fcr yar\u0131nlar\u0131n teorik alt yap\u0131lar\u0131n\u0131 olu\u015fturmadan ve tarihin farkl\u0131 y\u00f6nlerde ak\u0131p giden koordinatlar\u0131n\u0131n iyimser ya da k\u00f6t\u00fcmser b\u00fct\u00fcn \u00fctopyalar\u0131 yanl\u0131\u015flayabilece\u011fi ihtimalini g\u00f6z ard\u0131 etmeden yapm\u0131\u015ft\u0131r t\u00fcm bunlar\u0131. \u2018Bizler gelece\u011fin doymu\u015f ve e\u015fitlenmi\u015f toplumsal cennetini yaratmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken insanlar\u0131n bu g\u00fcn\u00fcn\u00fc tam bir cehenneme \u00e7evirdik\u2019 diyen Bol\u015fevik bir binba\u015f\u0131n\u0131n s\u00f6zlerini do\u011frular gibi yapm\u0131\u015ft\u0131r t\u00fcm bunlar\u0131. Sivil b\u00fcrokrasinin minimize edilmesinin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sahalar\u0131n\u0131 geni\u015fletece\u011fini s\u00f6ylerken, askeri b\u00fcrokrasinin evrensel bar\u0131\u015f beklentilerini yerle bir etti\u011fi konusunda insanlar\u0131 uyarm\u0131\u015ft\u0131r. Yazd\u0131klar\u0131yla ve yapt\u0131klar\u0131yla daha insanca ve hi\u00e7bir rengin egemen olmad\u0131\u011f\u0131 demokratik bir olgunluk k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle bir arada ya\u015faman\u0131n b\u00fct\u00fcn toplumsal ve k\u00fclt\u00fcrel olanaklar\u0131n\u0131 yaratmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Entelekt\u00fcel onuru koruma ad\u0131na b\u00fct\u00fcn bedellerin verilebilir oldu\u011funu her ko\u015fulda tekrar etmi\u015f, insan\u0131n g\u00f6revinin do\u011fruyu ama sadece yanl\u0131\u015flanabilir do\u011fruyu s\u00f6ylemek zorunda oldu\u011funu s\u00f6yleyip, Ortega Gasset, Adorno, Marcuse, W. Benjamin gibi bunun bedelini s\u00fcrg\u00fcn ve savrulmayla \u00f6demi\u015f bir modern dervi\u015ftir Popper.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":286,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"iawp_total_views":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-149","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/149","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=149"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/149\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":287,"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/149\/revisions\/287"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/286"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=149"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=149"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=149"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}