![\"\"](\"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/wp_600.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n<\/p>\n\n\n\n
\u2018Bundan k\u0131rk elli y\u0131l \u00f6nce \u00e7ekilmi\u015f Hakk\u00e2ri foto\u011fraflar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, kad\u0131nlar\u0131n \u00fczerindeki kiras \u00fb fistan<\/strong> ile erkeklerin \u00fczerindeki \u015fal \u00fb \u015fapik<\/strong>, birer giysiden \u00e7ok bedenlerinin sessiz ve do\u011fal bir uzvu gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc o kuma\u015flar bedenlere sonradan giydirilmi\u015f gibi durmaz; sanki onunla birlikte do\u011fmu\u015f, ayn\u0131 iklimde y\u0131pranm\u0131\u015f, ayn\u0131 \u00f6mr\u00fc payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc o zamanlar bu k\u0131yafetler bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn temsili de\u011fil, do\u011frudan do\u011fruya o k\u00fclt\u00fcr\u00fcn g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n her an\u0131nda ya\u015fayan \u00f6z\u00fcyd\u00fc. Son y\u0131llarda ise \u00e7o\u011funlukla festivallerde, d\u00fc\u011f\u00fcnlerde ve mitinglerde y\u0131lda en fazla birka\u00e7 kez giyilen ve art\u0131k \u2018y\u00f6resel k\u0131yafet\u2019 diye adland\u0131r\u0131lan i\u015flemeli ve pahal\u0131 elbiseler bu \u00f6z\u00fcn yerini tutmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir temsile d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Uzaktan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bile bedene sonradan eklenmi\u015f olduklar\u0131 hissedilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6z hayattan \u00e7ekildik\u00e7e geriye onun g\u00f6steri\u015fli suretleri kalm\u0131\u015f; kuma\u015f\u0131n dili de bedenin haf\u0131zas\u0131ndan koparak seyredenin ve sergileyenin beklentisine seslenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r\u2026 \u2018<\/em><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Tarih kitaplar\u0131 bir halk\u0131n yok olu\u015funu anlat\u0131rken s\u00fcrg\u00fcnlerden, g\u00f6\u00e7lerden, ink\u00e2rdan ve soyk\u0131r\u0131mlardan uzun uzun s\u00f6z eder; sonra da me\u015fhur h\u00fckm\u00fcn\u00fc verir:\u00a0Ve b\u00f6ylece tarih sahnesinden silindiler.\u00a0<\/strong>\u00c7\u00fcnk\u00fc tarih b\u00fcy\u00fck k\u0131r\u0131lmalar\u0131 kaydeder; g\u00fcr\u00fclt\u00fcy\u00fc sever. Sessiz ve derin \u00e7\u00f6z\u00fclmelerle pek ilgilenmez. Oysa bir halk \u00e7o\u011fu zaman tek bir felaketle de\u011fil, kimsenin fark etmedi\u011fi o yava\u015f \u00e7\u00f6z\u00fclmeler ve unutu\u015flar i\u00e7inde tarihin sahnesinden de\u011fil bizzat tarihin kendisinden silinir. Sahnenin arkas\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fclme b\u00fct\u00fcn h\u0131z\u0131yla devam ederken bile sahnenin \u00f6n\u00fcnde heybetli imajlar, g\u00fc\u00e7l\u00fc temsiller ve b\u00fcy\u00fcleyici performanslar ya\u015famaya devam eder.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Ben \u015eekir\u00ea Xan\u00ea’yi, ince uzun boyu ve bal rengi g\u00f6zleriyle, oynad\u0131\u011f\u0131 o muhte\u015fem halaylar\u0131n i\u00e7inde hat\u0131rl\u0131yorum. Biz \u00e7ocukken ezilmeyelim diye oyun alan\u0131yla aram\u0131zda belli bir mesafe b\u0131rak\u0131l\u0131rd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kela Dimdim\u00ea de Hesp\u00ea Beyzade de, ellerde kamalarla oynanan, sava\u015f\u0131n \u015fiddetini her fig\u00fcrde g\u00f6sterebilen sert halaylard\u0131. Biz o oyunlar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir hayranl\u0131kla izlerken asl\u0131nda tarihin i\u00e7inden s\u00fcz\u00fcl\u00fcp gelen kadim bir ger\u00e7ekli\u011fin insan bedeninde yeniden canlan\u0131\u015f\u0131na tan\u0131kl\u0131k ediyorduk. 1980\u2019lerin ba\u015flar\u0131yd\u0131 ve b\u00fcy\u00fck sava\u015f ba\u015flamak \u00fczereydi\u2026 <\/p>\n\n\n\n \u00c7ocuklu\u011fumuzda k\u00f6y meydan\u0131nda toplanan kalabal\u0131\u011f\u0131n aras\u0131ndan \u015eekir\u00ea Xan\u00ea, k\u00fcl rengi \u015fal \u00fb \u015fapikleri ve a\u011f\u0131r ad\u0131mlar\u0131yla meydana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda hi\u00e7birimiz onun kadim bir k\u00fclt\u00fcrel formun son b\u00fcy\u00fck ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131ndan biri oldu\u011funun fark\u0131nda de\u011fildik. Bizim i\u00e7in o yaln\u0131zca g\u00fczel halay \u00e7eken, merhametini s\u00fcrekli sert mizac\u0131n\u0131n ard\u0131nda gizleyen bir adamd\u0131. Ve o 2026 y\u0131l\u0131nda \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde ise k\u00f6yde Kela Dimdim\u00ea’yi oynayan son insan da \u00f6lm\u00fc\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n Baz\u0131 insanlar yaln\u0131zca kendi hayatlar\u0131n\u0131 ya\u015famaz; kendilerinden \u00f6nceki ku\u015faklar\u0131n sessiz bilgisini de bedenlerinde ta\u015f\u0131rlar. \u015eekir\u00ea Xan\u00ea hi\u00e7 kimseye tarih anlatmad\u0131; buna ihtiyac\u0131 da yoktu. \u00c7\u00fcnk\u00fc o tarihi bedeninde, ad\u0131mlar\u0131nda ve halaya ba\u015flamadan \u00f6nce meydana \u00e7\u00f6ken o k\u0131sa sessizlikte ta\u015f\u0131yordu. <\/p>\n\n\n\n Ger\u00e7ek k\u00fclt\u00fcr ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 miras\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bilmiyor olu\u015flar\u0131d\u0131r. \u0130nsan ger\u00e7ekten ait oldu\u011fu \u015feyi ispat etmeye ihtiya\u00e7 duymaz; onu sadece ya\u015far. O y\u00fczden \u015eekir\u00ea Xan\u00ea’nin halay\u0131 ile Anadolu Ate\u015fi ya da Hakkari Lisesi folklor ekibinin sahnede sergiledikleri herhangi bir folklor g\u00f6sterisi aras\u0131ndaki fark, sadece estetik de\u011fil, \u00f6z ile temsil, hayat ile performans aras\u0131ndaki farkt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u015eekir\u00ea Xan\u00ea’nin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra uzun s\u00fcre i\u00e7imde eksilen \u015feyin ad\u0131n\u0131 koyamad\u0131m. \u00c7ocukluk kahramanlar\u0131ndan birini yitirmi\u015f olmak elbette kederli bir durumdur. Fakat onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnden birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce k\u0131sa bir sohbette dinledi\u011fim Qaza Salih’in konu\u015fmas\u0131 akl\u0131ma geldi\u011finde bendeki duygunun as\u0131l dinami\u011fini anlad\u0131m.<\/p>\n\n\n\n A\u011f\u0131r bir hastal\u0131kla sava\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde dinledi\u011fim Qaza Salih konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 anda tuhaf bir duyguya kap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131m. Konu\u015ftu\u011fu dil hem benim konu\u015ftu\u011fum dildi hem de de\u011fildi. Kulland\u0131\u011f\u0131 kelimelerin neredeyse tamam\u0131n\u0131 biliyordum. Buna ra\u011fmen onu dinlerken sanki en son \u00e7ocuklu\u011fumda i\u015fitti\u011fim ve art\u0131k \u00e7ok uzaklarda kalm\u0131\u015f bir K\u00fcrt\u00e7e duyuyormu\u015fum gibi hissettim. Bunun sebebi kelimeler ya da telaffuz bi\u00e7imi de\u011fildi. As\u0131l b\u00fcy\u00fcleyici olan \u015fey, o dilin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve o dilin tam ortas\u0131ndan akmaya devam eden bir hayatt\u0131. <\/p>\n\n\n\n Qaza Salih konu\u015furken kelimeler yaln\u0131zca bir \u00f6mr\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil sanki K\u00fcrdistan\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn bedenini kendisiyle birlikte ta\u015f\u0131yordu. C\u00fcmleler sanki onun a\u011fz\u0131ndan de\u011fil, da\u011flar\u0131n aras\u0131ndan, yaylalar\u0131n sessizli\u011finden, uzun k\u0131\u015f gecelerinden, \u00e7\u00eerokb\u00eajli\u011fiyle nam salm\u0131\u015f babas\u0131 olan Teyf\u00fbr\u00ea Qerda\u015f\u2019\u0131n muazzam belagatinden ve ku\u015faklar\u0131n birbirine b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnmez mirastan s\u00fcz\u00fclerek geliyordu.<\/p>\n\n\n\n “Hayat\u0131m boyunca iki insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00e7ok a\u011flad\u0131m; biri babamd\u0131, di\u011feri Mihemed Arif\u00ea Ciz\u00eer\u00ee idi.” dedikten hemen sonra, “\u00c2\u015f\u0131k Veysel’e de \u00e7ok \u00fcz\u00fcld\u00fcm ama kimseye s\u00f6ylemedim.” derken g\u00fcl\u00fcmseyen Qaza Salih, bir\u00e7o\u011fumuz gibi bu d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7ine sonradan girmemi\u015fti; onun i\u00e7inde do\u011fmu\u015ftu. A\u011fdalanm\u0131\u015f ve alabildi\u011fince akademikle\u015ftirilmi\u015f bir K\u00fcrt\u00e7e ile onun konu\u015ftu\u011fu dil aras\u0131ndaki ritim, do\u011fall\u0131k ve duruluk fark\u0131, zihnimde o d\u00fcnyaya dair en kal\u0131c\u0131 izlerden biri olarak kald\u0131.<\/p>\n\n\n\n \u015eekir\u00ea Xan\u00ea’nin bedeniyle Qaza Salih’in sesi ayn\u0131 haf\u0131zay\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Biri y\u00fcr\u00fcyerek konu\u015fuyor, di\u011feri konu\u015farak y\u00fcr\u00fcyordu sanki. Birinin bedenine sinmi\u015f olan tarih, di\u011ferinin sesine yerle\u015fmi\u015fti. Bu iki insan\u0131n ard\u0131ndan kalan bo\u015fluk, ayn\u0131 kayb\u0131n iki farkl\u0131 y\u00fcz\u00fcd\u00fcr. Tarih, birinin bedeninde sustu, di\u011ferinin ise sesinde. Eksilen sadece iki insan de\u011fil, y\u00fczy\u0131llar i\u00e7inde olu\u015fmu\u015f bir hayat\u0131n bizzat kendisiydi. <\/p>\n\n\n\n Bir D\u00fcnya \u00c7ekilirken<\/strong><\/p>\n\n\n\n Kay\u0131p bazen en iyi \u00f6\u011fretmendir; \u00e7\u00fcnk\u00fc yokluk, varl\u0131\u011f\u0131n en iyi anlat\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Bir d\u00fcnyan\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc hi\u00e7bir zaman tek bir yerden ba\u015flamaz, t\u0131pk\u0131 bir hayat\u0131n tek bir yerden k\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 gibi. \u00d6nce hayat\u0131n ritmi de\u011fi\u015fir, ard\u0131ndan insanlar\u0131n birbirine bak\u0131\u015flar\u0131, sonra konu\u015fmalar\u0131, susmalar\u0131, utanmalar\u0131\u2026 Ayn\u0131 kelimeler dola\u015f\u0131mda kalmaya devam eder; ama art\u0131k ba\u015fka anlamlar y\u00fcklenirler. En son dil de\u011fi\u015fir. Buna ra\u011fmen dil, \u00e7\u00f6z\u00fclen ve da\u011f\u0131lan bir d\u00fcnyan\u0131n en uzun s\u00fcre direnen mevziisidir. <\/p>\n\n\n\n Bu y\u00fczden bir halk\u0131n haf\u0131zas\u0131, yak\u0131lm\u0131\u015f k\u00f6ylerinden ya da ba\u015flar\u0131na y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f evlerinden daha uzun ya\u015far. \u0130zmir’in Kadifekale’sinde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z ya\u015fl\u0131 bir K\u00fcrd\u00fcn Nusaybin’i, Derik’i, Ciz\u00eer’i ya da \u00e7ocuklu\u011funun herhangi bir hat\u0131ras\u0131n\u0131 anlat\u0131rken y\u00fcz\u00fcnde beliren ifade, asl\u0131nda kaybolmaya y\u00fcz tutmu\u015f bir d\u00fcnyan\u0131n son \u0131\u015f\u0131klar\u0131ndan biridir.<\/p>\n\n\n\n \u015eekir\u00ea Xan\u00ea ile Qaza Salih’in kendileriyle birlikte g\u00f6t\u00fcrd\u00fckleri o d\u00fcnya asla geri gelmeyecek. \u0130nsan o y\u00fczden sadece ge\u00e7mi\u015fe ya da ge\u00e7mi\u015fte kalana de\u011fil, ge\u00e7mi\u015fi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan o hayat\u0131n yava\u015f yava\u015f geri \u00e7ekili\u015fine yas tutar. <\/p>\n\n\n\n Haf\u0131za ve \u0130kinci \u00d6l\u00fcm<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bir halk\u0131n k\u00fclt\u00fcrel olarak ne zaman \u00f6lmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 sorusunun cevab\u0131 tam da buradad\u0131r. Son dengb\u00eaj sustu\u011funda, son govend unutuldu\u011funda ya da son ki\u015fi anadilini konu\u015fmay\u0131 b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131nda bir halk \u00f6lmez. Bir halk, d\u00fcnyayla kurdu\u011fu ili\u015fki ba\u015fkala\u015ft\u0131\u011f\u0131nda \u00f6lmeye ba\u015flar. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir insan bir dili yaln\u0131zca konu\u015fmaz; dili bir d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7inden konu\u015fturur ve o d\u00fcnyan\u0131n kendini \u00fcretme kudreti azald\u0131\u011f\u0131nda dil \u00e7\u00f6lle\u015fmeye ba\u015flar. Bir halk dilini unuttu\u011funda de\u011fil, dilin kendini var etti\u011fi d\u00fcnyaya yabanc\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda asimile olur. Ki bir dili unutmak sadece kelimeleri unutmak de\u011fildir. <\/p>\n\n\n\n \u00c7\u00fcnk\u00fc dil yaln\u0131zca kelimelerden ibaret de\u011fildir. Kelimelerin arkas\u0131nda duran hayat \u00e7ekildi\u011finde, dil ya\u015famaya devam etse bile art\u0131k o kelimeler o d\u00fcnyan\u0131n kilidini a\u00e7an anahtar olmaktan \u00e7\u0131kar. Ondan dolay\u0131 Dersim Katliam\u0131nda \u2018da\u011flar\u0131n anahtar\u0131n\u0131 kaybettik\u2019 diyen ya\u015fl\u0131 a\u015firet b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bu s\u00f6z\u00fc hala kalbimizin en hassas yerini kanatmaya devam etmektedir. <\/p>\n\n\n\n \u015eekir\u00ea Xan\u00ea’nin ve Qaza Salih’\u0131n ard\u0131ndan eksilen \u015fey, y\u00fczy\u0131llar boyunca kendili\u011finden kurulmu\u015f, kimsenin tek ba\u015f\u0131na in\u015fa etmedi\u011fi, kimsenin fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131 ve bu y\u00fczden de kimsenin tek ba\u015f\u0131na yeniden kuramayaca\u011f\u0131 bir d\u00fcnyad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Belki de haf\u0131zan\u0131n anlam\u0131 tam da budur. Haf\u0131za ge\u00e7mi\u015fi geri getiremez. Ama ge\u00e7mi\u015fin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle hi\u00e7li\u011fe kar\u0131\u015fmas\u0131na da raz\u0131 gelmez. Yazmak da biraz bunun i\u00e7indir. Kaybettiklerimizi geri \u00e7a\u011f\u0131rmak i\u00e7in de\u011fil; onlar\u0131n ger\u00e7ekten ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011funu unutmamak i\u00e7in.<\/p>\n\n\n\n Ve K\u00fcrtl\u00fck d\u00fcnyas\u0131n\u0131n i\u00e7ine do\u011fup i\u00e7inde \u00f6len her ya\u015fl\u0131 K\u00fcrt, kendisiyle birlikte K\u00fcrtl\u00fck d\u00fcnyas\u0131ndan de\u011ferli bir par\u00e7ay\u0131 da yan\u0131na al\u0131p aram\u0131zdan \u00f6yle ayr\u0131l\u0131yor\u2026 <\/p>\n\n\n\n <\/em><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u2018Bundan k\u0131rk elli y\u0131l \u00f6nce \u00e7ekilmi\u015f Hakk\u00e2ri foto\u011fraflar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, kad\u0131nlar\u0131n \u00fczerindeki kiras \u00fb fistan ile erkeklerin \u00fczerindeki \u015fal \u00fb \u015fapik, birer giysiden \u00e7ok bedenlerinin sessiz ve do\u011fal bir uzvu gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc o kuma\u015flar bedenlere sonradan giydirilmi\u015f gibi durmaz; sanki onunla birlikte do\u011fmu\u015f, ayn\u0131 iklimde y\u0131pranm\u0131\u015f, ayn\u0131 \u00f6mr\u00fc payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc o zamanlar bu k\u0131yafetler bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn temsili de\u011fil, do\u011frudan do\u011fruya o k\u00fclt\u00fcr\u00fcn g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n her an\u0131nda ya\u015fayan \u00f6z\u00fcyd\u00fc. Son y\u0131llarda ise \u00e7o\u011funlukla festivallerde, d\u00fc\u011f\u00fcnlerde ve mitinglerde y\u0131lda en fazla birka\u00e7 kez giyilen ve art\u0131k \u2018y\u00f6resel k\u0131yafet\u2019 diye adland\u0131r\u0131lan i\u015flemeli ve pahal\u0131 elbiseler bu \u00f6z\u00fcn yerini tutmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir temsile d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Uzaktan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bile bedene sonradan eklenmi\u015f olduklar\u0131 hissedilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6z hayattan \u00e7ekildik\u00e7e geriye onun g\u00f6steri\u015fli suretleri kalm\u0131\u015f; kuma\u015f\u0131n dili de bedenin haf\u0131zas\u0131ndan koparak seyredenin ve sergileyenin beklentisine seslenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r\u2026 \u2018 Tarih kitaplar\u0131 bir halk\u0131n yok olu\u015funu anlat\u0131rken s\u00fcrg\u00fcnlerden, g\u00f6\u00e7lerden, ink\u00e2rdan ve soyk\u0131r\u0131mlardan uzun uzun s\u00f6z eder; sonra da me\u015fhur h\u00fckm\u00fcn\u00fc verir:\u00a0Ve b\u00f6ylece tarih sahnesinden silindiler.\u00a0\u00c7\u00fcnk\u00fc tarih b\u00fcy\u00fck k\u0131r\u0131lmalar\u0131 kaydeder; g\u00fcr\u00fclt\u00fcy\u00fc sever. Sessiz ve derin \u00e7\u00f6z\u00fclmelerle pek ilgilenmez. Oysa bir halk \u00e7o\u011fu zaman tek bir felaketle de\u011fil, kimsenin fark etmedi\u011fi o yava\u015f \u00e7\u00f6z\u00fclmeler ve unutu\u015flar i\u00e7inde tarihin sahnesinden de\u011fil bizzat tarihin kendisinden silinir. Sahnenin arkas\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fclme b\u00fct\u00fcn h\u0131z\u0131yla devam ederken bile sahnenin \u00f6n\u00fcnde heybetli imajlar, g\u00fc\u00e7l\u00fc temsiller ve b\u00fcy\u00fcleyici performanslar ya\u015famaya devam eder.\u00a0 Ben \u015eekir\u00ea Xan\u00ea’yi, ince uzun boyu ve bal rengi g\u00f6zleriyle, oynad\u0131\u011f\u0131 o muhte\u015fem halaylar\u0131n i\u00e7inde hat\u0131rl\u0131yorum. Biz \u00e7ocukken ezilmeyelim diye oyun alan\u0131yla aram\u0131zda belli bir mesafe b\u0131rak\u0131l\u0131rd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kela Dimdim\u00ea de Hesp\u00ea Beyzade de, ellerde kamalarla oynanan, sava\u015f\u0131n \u015fiddetini her fig\u00fcrde g\u00f6sterebilen sert halaylard\u0131. Biz o oyunlar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir hayranl\u0131kla izlerken asl\u0131nda tarihin i\u00e7inden s\u00fcz\u00fcl\u00fcp gelen kadim bir ger\u00e7ekli\u011fin insan bedeninde yeniden canlan\u0131\u015f\u0131na tan\u0131kl\u0131k ediyorduk. 1980\u2019lerin ba\u015flar\u0131yd\u0131 ve b\u00fcy\u00fck sava\u015f ba\u015flamak \u00fczereydi\u2026 \u00c7ocuklu\u011fumuzda k\u00f6y meydan\u0131nda toplanan kalabal\u0131\u011f\u0131n aras\u0131ndan \u015eekir\u00ea Xan\u00ea, k\u00fcl rengi \u015fal \u00fb \u015fapikleri ve a\u011f\u0131r ad\u0131mlar\u0131yla meydana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda hi\u00e7birimiz onun kadim bir k\u00fclt\u00fcrel formun son b\u00fcy\u00fck ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131ndan biri oldu\u011funun fark\u0131nda de\u011fildik. Bizim i\u00e7in o yaln\u0131zca g\u00fczel halay \u00e7eken, merhametini s\u00fcrekli sert mizac\u0131n\u0131n ard\u0131nda gizleyen bir adamd\u0131. Ve o 2026 y\u0131l\u0131nda \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde ise k\u00f6yde Kela Dimdim\u00ea’yi oynayan son insan da \u00f6lm\u00fc\u015f oldu. Baz\u0131 insanlar yaln\u0131zca kendi hayatlar\u0131n\u0131 ya\u015famaz; kendilerinden \u00f6nceki ku\u015faklar\u0131n sessiz bilgisini de bedenlerinde ta\u015f\u0131rlar. \u015eekir\u00ea Xan\u00ea hi\u00e7 kimseye tarih anlatmad\u0131; buna ihtiyac\u0131 da yoktu. \u00c7\u00fcnk\u00fc o tarihi bedeninde, ad\u0131mlar\u0131nda ve halaya ba\u015flamadan \u00f6nce meydana \u00e7\u00f6ken o k\u0131sa sessizlikte ta\u015f\u0131yordu. Ger\u00e7ek k\u00fclt\u00fcr ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 miras\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bilmiyor olu\u015flar\u0131d\u0131r. \u0130nsan ger\u00e7ekten ait oldu\u011fu \u015feyi ispat etmeye ihtiya\u00e7 duymaz; onu sadece ya\u015far. O y\u00fczden \u015eekir\u00ea Xan\u00ea’nin halay\u0131 ile Anadolu Ate\u015fi ya da Hakkari Lisesi folklor ekibinin sahnede sergiledikleri herhangi bir folklor g\u00f6sterisi aras\u0131ndaki fark, sadece estetik de\u011fil, \u00f6z ile temsil, hayat ile performans aras\u0131ndaki farkt\u0131r. \u015eekir\u00ea Xan\u00ea’nin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra uzun s\u00fcre i\u00e7imde eksilen \u015feyin ad\u0131n\u0131 koyamad\u0131m. \u00c7ocukluk kahramanlar\u0131ndan birini yitirmi\u015f olmak elbette kederli bir durumdur. Fakat onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnden birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce k\u0131sa bir sohbette dinledi\u011fim Qaza Salih’in konu\u015fmas\u0131 akl\u0131ma geldi\u011finde bendeki duygunun as\u0131l dinami\u011fini anlad\u0131m. A\u011f\u0131r bir hastal\u0131kla sava\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde dinledi\u011fim Qaza Salih konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 anda tuhaf bir duyguya kap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131m. Konu\u015ftu\u011fu dil hem benim konu\u015ftu\u011fum dildi hem de de\u011fildi. Kulland\u0131\u011f\u0131 kelimelerin neredeyse tamam\u0131n\u0131 biliyordum. Buna ra\u011fmen onu dinlerken sanki en son \u00e7ocuklu\u011fumda i\u015fitti\u011fim ve art\u0131k \u00e7ok uzaklarda kalm\u0131\u015f bir K\u00fcrt\u00e7e duyuyormu\u015fum gibi hissettim. Bunun sebebi kelimeler ya da telaffuz bi\u00e7imi de\u011fildi. As\u0131l b\u00fcy\u00fcleyici olan \u015fey, o dilin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve o dilin tam ortas\u0131ndan akmaya devam eden bir hayatt\u0131. Qaza Salih konu\u015furken kelimeler yaln\u0131zca bir \u00f6mr\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil sanki K\u00fcrdistan\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn bedenini kendisiyle birlikte ta\u015f\u0131yordu. C\u00fcmleler sanki onun a\u011fz\u0131ndan de\u011fil, da\u011flar\u0131n aras\u0131ndan, yaylalar\u0131n sessizli\u011finden, uzun k\u0131\u015f gecelerinden, \u00e7\u00eerokb\u00eajli\u011fiyle nam salm\u0131\u015f babas\u0131 olan Teyf\u00fbr\u00ea Qerda\u015f\u2019\u0131n muazzam belagatinden ve ku\u015faklar\u0131n birbirine b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnmez mirastan s\u00fcz\u00fclerek geliyordu. “Hayat\u0131m boyunca iki insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00e7ok a\u011flad\u0131m; biri babamd\u0131, di\u011feri Mihemed Arif\u00ea Ciz\u00eer\u00ee idi.” dedikten hemen sonra, “\u00c2\u015f\u0131k Veysel’e de \u00e7ok \u00fcz\u00fcld\u00fcm ama kimseye s\u00f6ylemedim.” derken g\u00fcl\u00fcmseyen Qaza Salih, bir\u00e7o\u011fumuz gibi bu d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7ine sonradan girmemi\u015fti; onun i\u00e7inde do\u011fmu\u015ftu. A\u011fdalanm\u0131\u015f ve alabildi\u011fince akademikle\u015ftirilmi\u015f bir K\u00fcrt\u00e7e ile onun konu\u015ftu\u011fu dil aras\u0131ndaki ritim, do\u011fall\u0131k ve duruluk fark\u0131, zihnimde o d\u00fcnyaya dair en kal\u0131c\u0131 izlerden biri olarak kald\u0131. \u015eekir\u00ea Xan\u00ea’nin bedeniyle Qaza Salih’in sesi ayn\u0131 haf\u0131zay\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Biri y\u00fcr\u00fcyerek konu\u015fuyor, di\u011feri konu\u015farak y\u00fcr\u00fcyordu sanki. Birinin bedenine sinmi\u015f olan tarih, di\u011ferinin sesine yerle\u015fmi\u015fti. Bu iki insan\u0131n ard\u0131ndan kalan bo\u015fluk, ayn\u0131 kayb\u0131n iki farkl\u0131 y\u00fcz\u00fcd\u00fcr. Tarih, birinin bedeninde sustu, di\u011ferinin ise sesinde. Eksilen sadece iki insan de\u011fil, y\u00fczy\u0131llar i\u00e7inde olu\u015fmu\u015f bir hayat\u0131n bizzat kendisiydi. Bir D\u00fcnya \u00c7ekilirken Kay\u0131p bazen en iyi \u00f6\u011fretmendir; \u00e7\u00fcnk\u00fc yokluk, varl\u0131\u011f\u0131n en iyi anlat\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Bir d\u00fcnyan\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc hi\u00e7bir zaman tek bir yerden ba\u015flamaz, t\u0131pk\u0131 bir hayat\u0131n tek bir yerden k\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 gibi. \u00d6nce hayat\u0131n ritmi de\u011fi\u015fir, ard\u0131ndan insanlar\u0131n birbirine bak\u0131\u015flar\u0131, sonra konu\u015fmalar\u0131, susmalar\u0131, utanmalar\u0131\u2026 Ayn\u0131 kelimeler dola\u015f\u0131mda kalmaya devam eder; ama art\u0131k ba\u015fka anlamlar y\u00fcklenirler. En son dil de\u011fi\u015fir. Buna ra\u011fmen dil, \u00e7\u00f6z\u00fclen ve da\u011f\u0131lan bir d\u00fcnyan\u0131n en uzun s\u00fcre direnen mevziisidir. Bu y\u00fczden bir halk\u0131n haf\u0131zas\u0131, yak\u0131lm\u0131\u015f k\u00f6ylerinden ya da ba\u015flar\u0131na y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f evlerinden daha uzun ya\u015far. \u0130zmir’in Kadifekale’sinde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z ya\u015fl\u0131 bir K\u00fcrd\u00fcn Nusaybin’i, Derik’i, Ciz\u00eer’i ya da \u00e7ocuklu\u011funun herhangi bir hat\u0131ras\u0131n\u0131 anlat\u0131rken y\u00fcz\u00fcnde beliren ifade, asl\u0131nda kaybolmaya y\u00fcz tutmu\u015f bir d\u00fcnyan\u0131n son \u0131\u015f\u0131klar\u0131ndan biridir. \u015eekir\u00ea Xan\u00ea ile Qaza Salih’in kendileriyle birlikte g\u00f6t\u00fcrd\u00fckleri o d\u00fcnya asla geri gelmeyecek. \u0130nsan o y\u00fczden sadece ge\u00e7mi\u015fe ya da ge\u00e7mi\u015fte kalana de\u011fil, ge\u00e7mi\u015fi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan o hayat\u0131n yava\u015f yava\u015f geri \u00e7ekili\u015fine yas tutar. Haf\u0131za ve \u0130kinci \u00d6l\u00fcm Bir halk\u0131n k\u00fclt\u00fcrel olarak ne zaman \u00f6lmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 sorusunun cevab\u0131 tam da buradad\u0131r. Son dengb\u00eaj sustu\u011funda, son govend unutuldu\u011funda ya da son ki\u015fi anadilini konu\u015fmay\u0131 b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131nda bir halk \u00f6lmez. Bir halk, d\u00fcnyayla kurdu\u011fu ili\u015fki ba\u015fkala\u015ft\u0131\u011f\u0131nda \u00f6lmeye ba\u015flar. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir insan bir dili yaln\u0131zca konu\u015fmaz; dili bir d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7inden konu\u015fturur ve o d\u00fcnyan\u0131n kendini \u00fcretme kudreti azald\u0131\u011f\u0131nda dil \u00e7\u00f6lle\u015fmeye ba\u015flar. Bir halk dilini unuttu\u011funda de\u011fil, dilin kendini var etti\u011fi d\u00fcnyaya yabanc\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda asimile olur. Ki bir dili unutmak sadece kelimeleri unutmak de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc dil yaln\u0131zca kelimelerden ibaret de\u011fildir. Kelimelerin arkas\u0131nda duran hayat \u00e7ekildi\u011finde, dil ya\u015famaya devam etse bile art\u0131k o kelimeler o d\u00fcnyan\u0131n kilidini a\u00e7an anahtar olmaktan \u00e7\u0131kar. Ondan dolay\u0131 Dersim Katliam\u0131nda \u2018da\u011flar\u0131n anahtar\u0131n\u0131 kaybettik\u2019 diyen ya\u015fl\u0131 a\u015firet b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bu s\u00f6z\u00fc hala kalbimizin en hassas yerini kanatmaya devam etmektedir. \u015eekir\u00ea Xan\u00ea’nin ve Qaza Salih’\u0131n ard\u0131ndan eksilen \u015fey, y\u00fczy\u0131llar boyunca kendili\u011finden kurulmu\u015f, kimsenin tek ba\u015f\u0131na in\u015fa etmedi\u011fi, kimsenin fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131 ve bu y\u00fczden de kimsenin tek ba\u015f\u0131na yeniden kuramayaca\u011f\u0131 bir d\u00fcnyad\u0131r. Belki de haf\u0131zan\u0131n anlam\u0131 tam da budur. Haf\u0131za ge\u00e7mi\u015fi geri getiremez. Ama ge\u00e7mi\u015fin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle hi\u00e7li\u011fe kar\u0131\u015fmas\u0131na da raz\u0131 gelmez. Yazmak da biraz bunun i\u00e7indir. Kaybettiklerimizi geri \u00e7a\u011f\u0131rmak i\u00e7in de\u011fil; onlar\u0131n ger\u00e7ekten ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011funu unutmamak i\u00e7in. Ve K\u00fcrtl\u00fck d\u00fcnyas\u0131n\u0131n i\u00e7ine do\u011fup i\u00e7inde \u00f6len her ya\u015fl\u0131 K\u00fcrt, kendisiyle birlikte K\u00fcrtl\u00fck d\u00fcnyas\u0131ndan de\u011ferli bir par\u00e7ay\u0131 da yan\u0131na al\u0131p aram\u0131zdan \u00f6yle ayr\u0131l\u0131yor\u2026 <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"iawp_total_views":54,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-493","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/493","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=493"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/493\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":513,"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/493\/revisions\/513"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=493"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=493"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=493"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/selaheddinbiyani.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/0000-1024x768.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n